Głos jest jednym z podstawowych narzędzi pracy nauczyciela – używany codziennie, często przez wiele godzin, w zmiennych i nie zawsze sprzyjających warunkach. Mimo to jego higiena i prawidłowa emisja wciąż bywają niedoceniane. Przeciążenie, niewłaściwa technika mówienia, stres czy brak regeneracji mogą prowadzić do różnorodnych zaburzeń głosu, które nie tylko obniżają komfort pracy, ale także wpływają na skuteczność komunikacji z uczniami. Przyjrzymy się najczęstszym problemom głosowym występującym wśród nauczycieli, ich przyczynom oraz objawom.
Dysfonia czynnościowa (hiperfunkcjonalna)
Przyczyna: nadmierne napięcie mięśni krtani i struktur okołokrtaniowych.
Objawy: chrypka, zmęczenie głosu, uczucie ucisku w gardle, pogorszenie jakości głosu pod koniec dnia.
Może prowadzić do zmian organicznych.
Dysfonia hipofunkcjonalna
Przyczyna: niedostateczne napięcie fałdów głosowych.
Objawy: głos cichy, słaby, szybkie męczenie się głosu, niestabilna fonacja.
Często występuje po okresach przeciążenia głosu lub infekcjach.
Guzki głosowe („guzki śpiewacze”)
Klasyczna choroba zawodowa nauczycieli. Są to zmiany organiczne fałdów głosowych o charakterze symetrycznym, zlokalizowane w 1/3 przedniej części fałdów głosowych.
Przyczyna: przewlekłe przeciążenie głosu, nieprawidłowe podparcie oddechowe.
Objawy: utrwalona chrypka, obniżenie zakresu głosu, trudności w mówieniu głośno.
Polipy fałdów głosowych
Są to zwykle jednostronne zmiany organiczne. Często wymagają leczenia zabiegowego.
Przyczyny: nagłe przeciążenie głosu, przewlekłe nadużywanie głosu.
Objawy: chrypka o zmiennym nasileniu, niestabilność głosu.
Obrzęk Reinkego
Jest to przewlekły obrzęk przestrzeni Reinkego.
Przyczyny: przeciążenie głosu, palenie tytoniu.
Objawy: znaczne obniżenie głosu, matowa, „ciężka” barwa.
Przewlekłe zapalenie krtani
Jest skutkiem długotrwałego drażnienia błony śluzowej krtani.
Przyczyny: suche powietrze, infekcje, refluks żołądkowo-przełykowy.
Objawy: chrypka, uczucie suchości i drapania, potrzeba chrząkania.
Bezgłos czynnościowy (afonia czynnościowa)
Jest to nagła utrata głosu bez zmian organicznych.
Przyczyny: przeciążenie głosu, stres.
Objawy: szept zamiast głosu, zachowana możliwość kaszlu.
Jeśli zauważasz u siebie pierwsze objawy zmęczenia głosu, chrypkę lub dyskomfort podczas mówienia – nie ignoruj tych sygnałów. Odpowiednio wczesna profilaktyka i praca nad emisją głosu mogą uchronić Cię przed poważniejszymi problemami. Skontaktuj się ze specjalistą lub zapisz się na warsztaty z emisji głosu, aby nauczyć się, jak mówić zdrowo, swobodnie i bez wysiłku – każdego dnia w swojej pracy.
Beata Szewczyk-Błeszyńska
Bibliografia
Pruszewicz A., 1992, Foniatria Kliniczna, Warszawa.
Wosik-Kawala D., 2015, Podstawy emisji głosu, Lublin.
Wysocka M., Skoczylas A., Szkiełkowska A., Mularzuk M., 2008, Standardy postępowania logopedycznego w przypadku zaburzeń głosu, [w:] „Logopedia” 37 pod red. Grabias S., s. 243-254, Lublin.
Śliwińska-Kowalska M., Niebudek-Bogusz E., 2009, Rehabilitacja zawodowych zaburzeń głosu. Poradnik dla nauczycieli, Łódź.